Zdjęcie: @phuerza @XRargentina
Drogi buntowniku / Droga buntowniczko,
Prawdopodobnie czytasz ten newsletter w przerwie między obowiązkami. Między odprowadzeniem dzieci do szkoły a dojazdem do pracy. Między jednym spotkaniem a drugim. Podczas gdy resztki podgrzewają się w mikrofalówce. Prawie każdy z nas spędza dni przytłoczony codziennymi obowiązkami i frustracjami. Praca, pieniądze, szkoła, opieka nad dziećmi, zdrowie – te sprawy pochłaniają i określają większość naszego czasu. A jeśli jesteś jak my, w tle ciągle czujesz smutek lub niepokój, bo wiesz, że w niezliczonych konfliktach zbrojnych na całym świecie bombardowani są cywile. Masz świadomość, że niezliczone gatunki balansują na krawędzi wyginięcia, że pogoda ostatnio zachowuje się dziwnie i że nasza planeta pędzi w kierunku szeregu katastrofalnych punktów krytycznych klimatu. Ale nie możemy się zatrzymać, żeby o tym pomyśleć. Rachunki nadal trzeba opłacić, a nasze rodziny nadal potrzebują jedzenia i dachu nad głową, więc każdego ranka wstajemy i gasimy małe pożary naszego życia.
Rezultatem jest masowy dysonans poznawczy unoszący się nad naszym społeczeństwem jak dym. Nie potrafimy pogodzić spraw codziennych z egzystencjalnymi, nie potrafimy ogarnąć ich obu naraz. Nie ma w tym nic wstydliwego; to nasz naturalny instynkt przetrwania. Ale jeśli jesteś podobny do nas, nawet gdy przełykasz parzącą kawę w drodze do pracy, odczuwasz głęboką rozpacz, a może nawet gniew, ponieważ część ciebie wie, że brakuje Ci czasu i stabilności, by poświęcić się aktywizmowi, ale nie możesz patrzeć, jak Twoje dzieci dorastają w tym udręczonym świecie.
Chcemy powiedzieć Ci, że istnieje kompromisowe rozwiązanie. Od samego początku w XR głęboko wierzymy, że w naszym ruchu jest miejsce dla każdego, niezależnie od umiejętności czy ograniczeń. Dlatego w tym miesiącu przedstawiamy nowy dział newslettera: „Propozycja działania w tym miesiącu”, której celem jest danie nam wszystkim szansy nie tylko na aktywizm, ale także na budowanie społeczności i wzmacnianie odporności. Jeśli więc czujesz się w impasie, masz sprzeczne uczucia lub brak Ci nadziei, ale masz jeszcze kilka wolnych minut, czytaj dalej.
** Ten newsletter dostarcza Wam XR Global Support, międzynarodowa sieć buntowników i buntowniczek, którzy pomagają naszemu ruchowi się rozwijać. Potrzebujemy środków, aby kontynuować nasze działania.**
KAMPANIA SPRAWIEDLIWOŚCI KLIMATYCZNEJ XR GLOBAL
Najważniejsze działania
Zdjęcie: @XRtravelagency i @extinctionrebellionnl
22 marca 2026 | XR Holandia, lotnisko Schiphol
Pod koniec marca osoby z holenderskiego XR zorganizowały protest na amsterdamskim lotnisku Schiphol, oblewając różową farbą posągi czterech założycieli głównych holenderskich linii lotniczych: KLM, Transavia i Martinair. Demonstracja ta stanowi wyraz sprzeciwu wobec gloryfikowania postaci, które w tak znacznym stopniu przyczyniły się do degradacji naszego środowiska poprzez ogromne ilości CO2, jakie podróże lotnicze uwalniają do atmosfery. Film opublikowany na Instagramie z tej akcji dodatkowo zestawia te niesłusznie czczone postacie z „prawdziwymi bohaterami nieba” – skrzydlatymi stworzeniami świata przyrody, na które tak znaczący wpływ ma szybko rozwijający się przemysł lotniczy.
Głównym celem tej akcji, podobnie jak poprzednich protestów na lotnisku Schiphol, jest „Flying Blue” – program lojalnościowy linii KLM i Air France, który zachęca klientów do częstszego rezerwowania lotów w zamian za zniżki na przyszłe podróże. Takie nastawione na zysk programy normalizują nadmierne korzystanie z transportu lotniczego i napędzają błędne koło wykładniczego wzrostu liczby lotów pasażerskich, jednocześnie zniechęcając ludzi do wybierania środków transportu o mniejszym wpływie na środowisko, takich jak pociągi. Osoby często podróżujące samolotem stanowią jedynie niewielki odsetek populacji, nawet w najbogatszych krajach świata, jednak wpływ, jaki „ślad lotniczy” jednej osoby może wywrzeć na środowisko, jest astronomicznie nieproporcjonalny. Do 2050 r. sektor lotniczy może być odpowiedzialny za jedną czwartą wszystkich emisji. Chociaż sporadyczne loty w przypadku podróży na duże odległości są często nieuniknione, programy tego typu zachęcają do nieetycznych zachowań i je nagradzają. „Mile” zgromadzone w wyniku niepotrzebnych podróży nie powinny być walutą umożliwiającą uzyskanie korzyści, ale raczej piętnem hańby dla tych, którzy przedkładają wygodę nad swoją odpowiedzialność ekologiczną. Dowiedz się więcej i śledź XR Holandia oraz @XRtravelagency tutaj.
Aktualizacja akcyjna
Zdjęcia: @phuerza @XRargentina
8 kwietnia 2026 | XR Argentyna, protesty w sprawie prawa o lodowcach
Podczas gdy rząd argentyński zatwierdził osłabienie Prawa o Lodowcach, aby umożliwić firmom wydobywczym, takim jak Barrick Gold, Glencore, Lundin Mining, BHP, Rio Tinto i Shandong Gold, dostęp do wody i jej zanieczyszczanie, tysiące [protestujących z XR nie przestawało bronić](https://www.instagram.com/p/DW96zQolo-v/? utm_source=ig_web_copy_link) wody i lodowców w całym kraju. Ta zmiana prawna zagraża 39 zlewniom, z których korzysta ponad 7 milionów ludzi, oraz prawie 17 000 lodowców. Firmy wydobywcze od lat zanieczyszczają Andy cyjankiem, rtęcią i metalami ciężkimi. Teraz rząd zezwolił na wielkoskalowe wydobycie na lodowcach i w środowiskach peryglacjalnych. Rząd zareagował na protesty represjami i aresztowaniami. Jednak protestujący z XR nie poddadzą się, ponieważ walka o naszą wodę nigdy się nie kończy. Śledźcie tę walkę @XRargentina
Aktualizacja akcyjna
Zdjęcie: Gerald R Nestor,BCN Stories
13 marca 2026 | Kampania na rzecz ratowania lasu Bugoma w Ugandzie
Komunikat prasowy wydany 11 marca 2026 r. przez Bugoma Jungle Lodge razem z podmiotami z branży turystycznej i ekologicznej podnosi alarm w związku z postępującym niszczeniem lasu Bugoma, który jest jednym z najważniejszch ekologicznie lasów tropikalnych w Ugandzie. Po wspólnej wizycie w terenie zainteresowane strony odnotowały rozległe wylesianie spowodowane nielegalnym wyrębem, produkcją węgla drzewnego oraz ekspansją rolnictwa. Jak podkreślono w relacji The Cooperator News, utracono już tysiące hektarów, a degradacja lasu nadal się nasila.
Poza bezpośrednimi szkodami środowiskowymi kryzys ten dotyka szerszych kwestii sprawiedliwości klimatycznej i zrównoważonego rozwoju. Las Bugoma odgrywa kluczową rolę jako pochłaniacz dwutlenku węgla, obszar o wysokiej różnorodności biologicznej oraz źródło utrzymania dla okolicznych społeczności. Niszczenie lasu w nieproporcjonalny sposób szkodzi najbardziej wrażliwym grupom społecznym, przyczyniając się jednocześnie do globalnej niestabilności klimatu. Dla młodych ludzi ten moment to coś więcej niż tylko kwestia ochrony środowiska – to wezwanie do działania. Ochrona Bugomy to dbanie o ekosystemy, pociąganie instytucji do odpowiedzialności i upewnianie się, że ścieżki rozwoju stawiają na pierwszym miejscu zarówno ludzi, jak i planetę. Wzmocnienie ochrony środowiska prowadzonej przez społeczności, egzekwowanie przepisów dotyczących ochrony środowiska oraz wzmocnienie głosu młodzieży w procesie podejmowania decyzji to kluczowe kroki w kierunku naprawienia tych szkód.
Lektura obowiązkowa
ZNetwork: Brytyjscy przywódcy ukrywają się przed odpowiedzialnością w sprawie katastrofy AMOC
Martwisz się o AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation - cyrkulację północnoatlantycką)? Czy w ogóle wiesz, czym jest? Pierwsze żądanie ruchu XR jest tak proste, a jednocześnie tak trudne do spełnienia: mówcie prawdę. Media głównego nurtu tak często pomijają najważniejsze kwestie klimatyczne, przed którymi stoimy. Ten przejrzysty artykuł autorstwa dziennikarza Adema Aya przedstawia podstawowe informacje na temat AMOC i wyjaśnia, dlaczego wszystkie rządy powinny potraktować ją poważnie już teraz.
Propozycja działania w tym miesiącu
Znajdź swój las
Jednym z najlepszych sposobów radzenia sobie z niepokojem i smutkiem, jakie niesie ze sobą współczesne życie, jest podjęcie walki – zaangażowanie się, stanie się częścią rozwiązania, wprowadzanie zmian. Budowanie nadziei. Wiemy jednak, że wiele osób nie wie, od czego zacząć – i rozumiemy, że znaczna część działań XR, o których mowa w tym biuletynie, wiąże się z ryzykiem aresztowania, a nie każdy jest w stanie się na to zdecydować.
Od teraz w każdym numerze newslettera umieścimy wyzwanie – coś prostego, zgodnego z prawem, a jednocześnie mogącego przynieść ogromne efekty i co możesz zrobić W TYM MIESIĄCU. Gotowy/a?
Twoje zadanie:
Wybierz otwarty, dziko wyglądający teren w swojej okolicy i dowiedz się, do kogo należy.
To wszystko. Dodatkowe punkty, jeśli uda Ci się jeszcze ustalić, czy teren ten jest w jakiś sposób chroniony oraz jakie korzyści – jeśli w ogóle – jego dziki charakter przynosi Twojej społeczności. Czy poprawia jakość powietrza? Czy filtruje wody gruntowe? Czy ludzie spędzają tam czas wolny? Czy ma znaczenie kulturowe? Najważniejsze jest jednak, aby zidentyfikować to miejsce i dowiedzieć się, kto jest jego właścicielem.
Twoje miejsce nie musi być duże, nie musi też być okazem nienaruszonej, dziewiczej przyrody. Może to być pusta działka lub zarośnięty chwastami rów. Z drugiej strony może to być fragment starego lasu lub bagno, na którym zatrzymują się wędrowne ptaki. Cokolwiek to jest, dowiedz się, kto jest jego właścicielem i kto ma prawo podejmować decyzje w tej sprawie.
Dlaczego to zadanie ma znaczenie:
Tereny zielone, nawet te niewielkie, mogą mieć znaczenie ekologiczne, historyczne i kulturowe. Niestety, często są one również zagrożone. Sprzeciw społeczności może je uratować, a walka o zachowanie lokalnego terenu zielonego może stać się czynnikiem jednoczącym społeczność. Ustalenie, gdzie znajduje się dany teren zielony i kto jest jego właścicielem, to pierwszy krok do zorientowania się, jakie zagrożenia mogą istnieć i jakie masz możliwości zaangażowania się w tę sprawę.
Solidarność
Pomóż latynoamerykańskiej buntowniczce walczyć o lodowce
One of the XR protestors arrested in Argentina during the Glacier protests (see our Action Update above) has been charged with property damage. She wants to fight the charges and make a case for the need for civil disobedience when life itself is under threat. For her legal case she needs $4800. XR Netherlands has set up a GoFundMe for her here.
Pozytywne lektury
Emisje Chin naprawdę wyglądają, jakby osiągnęły już szczyt - Carbon Brief
Emisje CO₂ w Chinach utrzymują się na stałym poziomie lub spadają już od 21 miesięcy. Wygląda na to, że w 2025 r. spadły o 0,3%. Wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną został w całości zaspokojony przez czyste źródła energii – dzięki wzrostowi udziału energii słonecznej, wiatrowej i jądrowej, co spowodowało spadek produkcji energii z węgla o 1,9%. Emisje z przemysłu chemicznego stanowią obecnie wyjątek, wzrastając o 12%. Jeśli jest to szczyt emisji w Chinach (co nie zostało jeszcze oficjalnie potwierdzone), to jest to klimatyczna wiadomość stulecia. Więcej informacji tutaj: [Carbon Brief](https://substack.com/redirect/1edd4ca9-45f9-4202-a2ab-eae61af950b7? j=eyJ1IjoiaXE3NXUifQ.fU1dlYw8NLZBjYe4z1RsVBE-hTwC17w9Ueq5eteZ0mM)
Why sodium-ion batteries are happening now - CleanTechnica
Akumulatory mają kluczowe znaczenie dla transformacji energetycznej, a myśl o dziesięcioleciach zmarnowanych na badania nad wydobyciem paliw kopalnych zamiast nad odnawialnymi źródłami energii budzi irytację. Jednym z istotnych rozróżnień jest to, że akumulatory wykorzystujące lit (którego ceny są niestabilne, a pozyskanie go wymaga wydobycia) różnią się od tych wykorzystujących sód (tani i dostępny w dużych ilościach). Jednak akumulatory sodowo-jonowe pozostawały w tyle. Do tej pory. Dowiedz się dlaczego tutaj.
„Nowe spojrzenie na materię”: laureat Nagrody Nobla wynalazł urządzenie, które pozyskuje wodę z suchego powietrza - Guardian
Miliardy ludzi borykają się z niedoborem wody, a mieszkańcy obszarów suchych i narażonych na burze są szczególnie narażeni na brak dostępu do bezpiecznej wody pitnej. Profesor Omar Yaghi, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii za rok 2025, opracował technologię zapewniającą ludziom dostęp do wody – z powietrza. Rewolucyjna technologia Yaghiego pozwala wytwarzać wodę pitną poprzez pobieranie jej z atmosfery, nawet w warunkach pustynnych. Dowiedz się więcej o profesorze Yaghi i jego firmie tutaj.
Recenzja książki
„Eat Like a Fish” autorstwa Brena Smitha
Bren Smith ma wizję, jak uratować świat. Wiąże się ona ze skorupiakami i wodorostami.
Chodzi o to, że jeśli wystarczająco dużo osób zaangażuje się w to, co nazywa on „regeneracyjnym rolnictwem morskim”, będziemy w stanie rozwiązać większość poważnych problemów, z którymi obecnie się borykamy. Przedstawia swoje argumenty w przekonujący sposób.
W książce Eat Like a Fish Smith wykorzystuje połączenie wciągających osobistych wspomnień i pouczającego eseju, aby wyjaśnić, że wszystkie główne sposoby pozyskiwania żywności przez większość z nas są koszmarem dla środowiska, który znacząco przyczynia się do zmian klimatycznych, nie jest w stanie odpowiednio wyżywić rosnącej populacji ludzkiej i w większości przypadków nie zapewnia już wynagrodzenia wystarczającego na utrzymanie – natomiast regeneracyjne rolnictwo morskie przywraca siedliska, pochłania dwutlenek węgla, może produkować duże ilości żywności i charakteryzuje się niskimi kosztami wejścia dla nowych rolników. Smith podaje nawet instrukcje dotyczące zakładania własnej farmy i gotowania z wykorzystaniem „warzyw morskich”.
Oczywiście nie jest to aż tak proste. Smith miejscami nieco przesadza (na przykład, skorupiaki nie są w stanie wyżywić całej ludzkości, ponieważ niektórzy ludzie mają na nie alergię lub przestrzegają zasad koszerności), ale ma rację, twierdząc, że regeneracyjne rolnictwo morskie może stać się istotnym elementem rozwiązania.
Bunt portfelem
Od naszych Czytelników i Czytelniczek
Bądźmy w kontakcie! Napisz do nas na adres: xr-newsletter@protonmail.com
Prześlij ten newsletter znajomemu. Jeśli ta wiadomość została Ci przekazana, dołącz do nas i subskrybuj newsletter XR Global. Jeśli masz jakieś pytania lub opinie, chętnie je przeczytamy. Skontaktuj się z nami pod adresem xr-newsletter@protonmail.com
P.S. Chcesz działać? Przekaż darowiznę, aby pomóc napędzać rebelię!